Ayiti Pou Ayisyen

Nous décodons l'info

Nous décodons l'info

humaaans/standing-2Created with Sketch.
humaaans/standing-3Created with Sketch.

Pou konprann rezon kou deta nan peyi Bolivi a

Pou konprann Rezon kou deta nan peyi Bolivi a, fok nou gade bilan pouvwa prezidan Evo Morales la.

Pou konprann rezon kou deta nan peyi Bolivi a image

Credit Image: [Marco Bello/Reuters]

Depi kèk jou, latwoublay tonbe sou pèp Bolivyen an aprè dènye eleksyon prezidansyèl yo. Prezidan Evo Morales te ranpòte eleksyon sa yo depi nan premye tou a, malgre kontestasyon opozan li Carlos Mesa te fè. Se Tribinal Siprèm nan peyi Bolivi a ki ta pral konfime ke prezidan Morales ranpòte eleksyon an paske li te fè 47.08 % kont 36.51% vwa Carlos Mesa te fè. Kidonk, li te gen plis 10% diferans nan vwa li fè pa rapò ak opozan li sa pèmèt li pase depi nan premye tou.

Depi lè sa, lidè opozisyon nan peyi Bolivi te mande patizan li yo pou yo pran lari paske, li pa aksepte rezilta sa yo li jije ki se yon vòl. Konsa nan jou ki te swiv pwoklamasyon rezilta ofisyèl yo, patizan Carlos yo pral fè anpil dezòd nan kapital peyi sila ki se Lapaz pou mande respekte vòt pa yo a.

Sa pat mande anpil tan pou OEA ki se yon òganizasyon ke gouvènman ameriken ap pilote ak rimòt kontwòl la gentan foure bouch li nan dosye sa a, pou mande gen audit ki pou fèt. Sitiyasyon sa a sanble trankou 2 gout dlo ak rezilta premye tou eleksyon Michel Martely yo nan peyi pa isit. Kote gwo anbasad yo te mande rebat kat la lè yo te tande Michel Martely pat pase nan premye tou.

Prezidan ki sou pouvwa nan peyi Bolivi depi lane 2006 la pat pran tan tou pou li te denonse yon tantativ kou deta Opozisyon an nan kòkòday avek OEA.

Men menm jan avèk anpil lòt gwo evenman ki ap trakase ti peyi yo, fòk ou ale nan detay yo pou konprann pou kisa. Apre eleksyon sa yo, gen gwo vag pwotestasyon ki ap frape peyi Bolivi e ki menm mennen a demisyon prezidan an plas la Evo Morales.

Si nap gade Bilan prezidan Evo Morales depi li pran pouvwa nan peyi Bolivi an 2006, ekonomi peyi a pran yon gwo bourad. Bolivi se youn nan peyi nan amerik latin nan ki gen kwasans ekonomik ki pi stab depi plis pase 15 lane. Kwasans PIB peyi sa a toujou depase 4% depi prezidan Morales ap dirije li a, sof nan lane 2009 kote ekonomi mondyal la te pran yon gwo frap lè sa a kwasans PIB a te sèlman de 3.4%.

bm bolivie

Kantite richès peyi a pwodwi tou rive double sou rejim prezidan Morales la.

Kisa ki lakoz kwasans ekonomik sa a sou pouvwa Evo Morales la? Nou ka di kwasans sa a lye sitou ak explwatasyon resous natirèl ki genyen nan peyi sila trankou: gaz, lityòm, fè ak kwiv.

Peyi Bolivi se peyi ki gen dezyèm pi gwo kantite rezèv gaz natirèl nan amerik latin yo. Peyi ki premye a se Venezyela. Pa bliye, Venezyela tou gen men pwoblèm sa kote opozisyon ap mete ansanm ak peyi Etranje pou pran pouvwa nan men prezidan Maduro ki genyen eleksyon li demokratikman. Bolivi genyen tou pi gwo rezèv mondyal nan lityòm. Ki se yon metal ke yo itilize anpil pou fè batri ki bon yo nan mond lan.

Depi lè prezidan Evo Morales rive sou pouvwa a, li te pran gwo desizyon pou retire explwatasyon resous natirèl sa yo nan men sektè prive a, kidonk, li te nasyonalize yo. Depi lè sa a kantite lajan ki rantre nan explwatasyon resous sa yo plis sèvi pou kore ekonomi peyi a olye se gwo peyi etranje ki ap achte yo pou po patat.

Peyi bolivi ta pral benefisye anpil de pri gaz la ki ta pral monte jis nan lane 2014, kote chak ane peyi a ta pral rantre plis ke 2 milya dola nan lajan yo fè nan expòte gaz.

Tout bagay sa yo fè peyi Bolivi an 2019 gen to chomaj ki pi fèb nan amerik Latin nan 3.3% daprè done Bank Mondyal te pibliye. Gouvènman Morales la envesti anpil nan edikasyon ak enfrastrikti nan peyi Bolivi, sa fè to chomaj la pase de 2005 kote li te 60% à 35 % en 2019.

Youn nan paramèt ki enpòtan lè yap analize pwogrè ekonomik yon peyi se sa yo rele endis GINI an. Endis an se yon paramèt ki ede w mezire inegalite ki genyen nan yon sosyete kelkonk. Li varye de 0 a 1. Si nan peyi a pifò richès yo retrouve yo nan men yon ti gwoup moun pandan pifò popilasyon an ap kwoupi nan mizè endis la egal a 1. Si okontrè tout moun ta gen preske menm nivo lavi endis la ap pran valè 0. Endis GINI an pou Bolivi pase de 0.58 an 2005 a 0.44 nan lane 2019, toujou daprè Bank Mondyal. Sa montre a klè pwogrè ekonomi peyi Bolivi a fè pandan pouvwa Evo Morales la pa al chita nan men yon ti gwoup moun men li rive redistribiye bay popilasyon an.

Lè ou konsidere tout pwogrè sa yo sosyete Bolivyèn nan fè sou prezidans Evo Morales, koman nou ka rive konprann jodi a gen gwo soulèvman ak presyon ki fèt sou prezidan Evo Morales pou jis li kite pouvwa? Chanjman prezidan an te fè nan gesyon leta nan peyi Bolivi sa vle di vag nasyonalizasyon li te fè yo pat fè yon gwoup moun nan sosyete Bolivi a kontan, ni li pat nan enterè peyi ki vle toujou fè dapiyanp sou resous natirèl lòt pèp yo. Ebyen yo retounen an fòs pou vin souse san pèp Bolivyen an yon lot fwa anko.

Par:   Boukman Duty

Partagez sur vos reseaux: